Loading...
Loading...
वैदिक ज्योतिषाचा पाया बनवणारे नऊ खगोलीय पिंड
ज्योतिष शास्त्रात "ग्रह" शब्दाचा अर्थ "ग्रहण करणे" – म्हणजे जे मानवी चेतनेला पकडते. नऊ ग्रह या ब्रह्मांडीय शक्ती आहेत ज्या मानवी जीवनावर प्रभाव टाकतात. यात दोन ज्योतिर्मंडले (सूर्य आणि चंद्र), पाच दृश्य ग्रह (मंगळ, बुध, बृहस्पती, शुक्र, शनी) आणि दोन छाया बिंदू (राहू आणि केतू) समाविष्ट आहेत.
प्रत्येक ग्रह विशिष्ट वार, नक्षत्र आणि दशा शासन करतो. सूर्य रविवार, चंद्र सोमवार, मंगळ मंगळवार, बुध बुधवार, बृहस्पती गुरुवार, शुक्र शुक्रवार आणि शनी शनिवार शासन करतात.
ग्रह ≠ ग्रह। ग्रह = "जो पकड़ता है" (√ग्रह् = ग्रहण करना)
7 भौतिक पिण्ड + 2 गणितीय छाया बिन्दु = 9 ग्रह
ग्रहांचे नैसर्गिक शुभ (शुभ ग्रह) किंवा नैसर्गिक पाप (पाप ग्रह) म्हणून वर्गीकरण ज्योतिषाचा मूलभूत सिद्धांत आहे. शुभ ग्रह सकारात्मक फल देतो, पाप ग्रह आव्हाने निर्माण करतो. परंतु पाप ग्रहही योगकारक बनू शकतो.
♃ बृहस्पति – सर्वोत्तम शुभ (गुरु)
♀ शुक्र – सौन्दर्य और प्रेम का शुभ ग्रह
☽ चन्द्र – शुक्ल पक्ष में शुभ
☿ बुध – अपीड़ित होने पर शुभ
☉ सूर्य – पृथक करने वाला, दाहक प्रभाव
♂ मंगल – आक्रामक, संघर्षशील
♄ शनि – प्रतिबन्धक, विलम्ब, कर्म
☊ राहु – आसक्तिकर, मायावी, प्रवर्धक
☋ केतु – विरक्तिकर, कार्मिक, आध्यात्मिक
☽ चन्द्र – कृष्ण पक्ष में पाप
चंद्र शुक्ल पक्षात शुभ व कृष्ण पक्षात पाप होतो. बुध एकटा वा शुभांसोबत शुभ, पापांसोबत पाप बनतो.
नैसर्गिक मैत्री प्रणाली ग्रहांचे संबंध मित्र, सम आणि शत्रू मध्ये वर्गीकृत करते. मित्राच्या राशीत ग्रह शुभ फल देतो. शत्रूच्या राशीत ग्रह कठीण अनुभव करतो.
| ग्रह | मित्र | सम | शत्रु |
|---|---|---|---|
| Sun / सूर्य | Moon, Mars, Jupiter | Mercury | Venus, Saturn |
| Moon / चन्द्र | Sun, Mercury | Mars, Jupiter, Venus, Saturn | None |
| Mars / मंगल | Sun, Moon, Jupiter | Venus, Saturn | Mercury |
| Mercury / बुध | Sun, Venus | Mars, Jupiter, Saturn | Moon |
| Jupiter / बृहस्पति | Sun, Moon, Mars | Saturn | Mercury, Venus |
| Venus / शुक्र | Mercury, Saturn | Mars, Jupiter | Sun, Moon |
| Saturn / शनि | Mercury, Venus | Jupiter | Sun, Moon, Mars |
पंचधा मैत्री = नैसर्गिक + तात्कालिक संयुक्त:
मित्र + मित्र = अधिमित्र | शत्रु + शत्रु = अधिशत्रु
ग्रहाचे बल कोणत्या राशीत आहे यावर अवलंबून असते. वैदिक ज्योतिष पाच स्तर परिभाषित करतो: उच्च (कमाल बल), मूलत्रिकोण, स्वक्षेत्र, मित्र राशी, आणि नीच (किमान बल).
| ग्रह | उच्च | मूलत्रिकोण | स्वक्षेत्र | नीच |
|---|---|---|---|---|
| Sun | Aries 10° | Leo 0°-20° | Leo | Libra 10° |
| Moon | Taurus 3° | Taurus 4°-20° | Cancer | Scorpio 3° |
| Mars | Capricorn 28° | Aries 0°-12° | Aries, Scorpio | Cancer 28° |
| Mercury | Virgo 15° | Virgo 16°-20° | Gemini, Virgo | Pisces 15° |
| Jupiter | Cancer 5° | Sagittarius 0°-10° | Sagittarius, Pisces | Capricorn 5° |
| Venus | Pisces 27° | Libra 0°-5° | Taurus, Libra | Virgo 27° |
| Saturn | Libra 20° | Aquarius 0°-20° | Capricorn, Aquarius | Aries 20° |
बल क्रम: उच्च > मूलत्रिकोण > स्वक्षेत्र > मित्र > सम > शत्रु > नीच
नोट: राहु और केतु की गरिमा विवादित है; सूचीबद्ध राशियाँ पाराशरी परम्परा से हैं
ग्रह सूर्याच्या अत्यंत जवळ आल्यावर "अस्त" होतो – सूर्याच्या तेजाने अभिभूत होऊन फल देण्याची शक्ती गमावतो. चंद्राची अस्त सीमा सर्वाधिक (12°) व शुक्राची सर्वात कमी (8°).
राहु और केतु छाया बिन्दु हैं और अस्त नहीं हो सकते। कुछ ग्रन्थ स्वराशि में स्थित ग्रह को पूर्ण अस्त प्रभाव से मुक्त मानते हैं।
वक्री गती म्हणजे पृथ्वीवरून पाहता ग्रह राशीचक्रात मागे जात असल्यासारखे दिसणे. ज्योतिषात वक्री ग्रह बलवान मानला जातो. मंगळ, बुध, बृहस्पती, शुक्र आणि शनी वक्री होऊ शकतात. सूर्य आणि चंद्र कधी वक्री होत नाहीत. राहू आणि केतू नेहमी वक्री असतात.
Mars, Mercury, Jupiter, Venus, Saturn
Sun, Moon
Rahu, Ketu (मध्यम गति)
नीच राशीचा वक्री ग्रह काही शास्त्रकारांनुसार उच्च ग्रहासमान मानला जातो – याला नीच भंग म्हणतात.
वैदिक ज्योतिषात प्रत्येक ग्रह ७व्या भावावर पूर्ण दृष्टी टाकतो. मंगळ, बृहस्पती आणि शनी यांना विशेष दृष्टी आहेत.
सार्वभौमिक नियम: सभी ग्रह अपने 7वें भाव पर पूर्ण दृष्टि (100%) डालते हैं
मंगल अपने स्थान से 4थे (सम्पत्ति), 7वें (जीवनसाथी) और 8वें (आयु, गूढ़ विषय) भाव पर दृष्टि डालता है।
बृहस्पति 5वें (सन्तान, बुद्धि), 7वें (विवाह) और 9वें (धर्म, भाग्य) भाव पर दृष्टि डालता है। बृहस्पति की दृष्टि अत्यन्त शुभ मानी जाती है।
शनि 3रे (साहस), 7वें (साझेदारी) और 10वें (व्यवसाय, अधिकार) भाव पर दृष्टि डालता है। शनि की दृष्टि अनुशासन, विलम्ब और शिक्षा लाती है।
राहु बृहस्पति जैसी दृष्टि (5, 7, 9) डालता है किन्तु आसक्ति और अपारम्परिकता के साथ। कुछ शास्त्रकार राहु की विशेष दृष्टि स्वीकार नहीं करते।
केतु की दृष्टि राहु जैसी (5, 7, 9) होती है किन्तु आध्यात्मिक, वैरागिक और कार्मिक गुण के साथ।
सर्व विशेष दृष्टी समान बल धारण करत नाहीत. शास्त्रीय ग्रंथ आंशिक दृष्टी मूल्ये प्रदान करतात.
| ग्रह | 3rd | 4th | 5th | 7th | 8th | 9th | 10th |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| All Planets | 25% | 75% | 50% | 100% | 25% | 50% | 25% |
| Mars / मंगल | 25% | 100% | 50% | 100% | 100% | 50% | 25% |
| Jupiter / बृहस्पति | 25% | 75% | 100% | 100% | 25% | 100% | 25% |
| Saturn / शनि | 100% | 75% | 50% | 100% | 25% | 50% | 100% |
नऊ ग्रहांपलीकडे, वैदिक ज्योतिष उपग्रह म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पाच गणितीय बिंदूंना मान्यता देते. हे सूर्याच्या रेखांशावरून मोजलेले बिंदू आहेत.
Smoke, pollution, confusion, inauspiciousness. Dhuma in a house creates haze and unclear outcomes. Associated with obstacles from hidden enemies and confusion in decisions.
Calamity, extreme misfortune. Vyatipata is considered one of the most inauspicious Upagrahas. Its placement shows where sudden reversals and unexpected disasters may occur. Particularly feared in muhurta calculations.
Halo, encirclement, boundary. Parivesha can indicate being surrounded by obstacles or protective boundaries. It sometimes shows a sense of entrapment but also divine protection through circles of grace.
Rainbow, Indra's bow. Associated with sudden fortune or disaster depending on dignity. Can indicate government favor or punishment, dramatic turns of fate, and encounters with authority. Named after Indra, king of the Devas.
Sub-Ketu, secondary shadow. Functions like a minor Ketu – bringing detachment, spiritual inclination, and sudden events. Upaketu in a house can indicate unexpected losses but also sudden spiritual insights. Its effects are more subtle than Ketu but in a similar vein.
कारकत्व म्हणजे प्रत्येक ग्रह स्वाभाविकपणे जीवनाच्या ज्या क्षेत्रांवर शासन करतो. उदा., बृहस्पती नेहमीच संतान आणि ज्ञानाचा कारक.
आत्मकारक, पिता, राजा, सरकारी अधिकार, अस्थि, हृदय, दायाँ नेत्र, ताम्र, माणिक्य
मन, माता, रानी, जनमत, जल, दूध, मोती, चाँदी, बायाँ नेत्र, सोमवार
साहस, भाई, सेनापति, भूमि, रक्त, शल्य, अग्नि, शस्त्र, पुलिस, मूँगा, मंगलवार
बुद्धि, वाणी, व्यापार, लेखन, गणित, मामा, त्वचा, पन्ना, बुधवार, ज्योतिष
ज्ञान, सन्तान, धर्म, गुरु, धन, भाग्य, यकृत, पुखराज, स्वर्ण, गुरुवार, शास्त्र
पत्नी, प्रेम, सौन्दर्य, कला, संगीत, विलास, वाहन, हीरा, शुक्रवार, सुगन्ध, पुष्प
आयु, कर्म, अनुशासन, सेवक, वृद्धावस्था, दुःख, लोहा, नीलम, शनिवार, तेल
विदेश, बहिष्कृत, माया, आकस्मिक घटनाएँ, दादा, सर्प, गोमेद
मोक्ष, आध्यात्मिक मुक्ति, नाना, संन्यासी, ध्वज, वैडूर्य, अमूर्त ज्ञान
Soul, authority, father, government, health, vitality, gold
Exalted in Aries (10°), Debilitated in Libra (10°)
Mind, emotions, mother, public, liquids, travel, silver
Exalted in Taurus (3°), Debilitated in Scorpio (3°)
Energy, courage, siblings, property, surgery, military, copper
Exalted in Capricorn (28°), Debilitated in Cancer (28°)
Intelligence, speech, trade, writing, mathematics, friends, green
Exalted in Virgo (15°), Debilitated in Pisces (15°)
Wisdom, fortune, children, dharma, guru, expansion, gold
Exalted in Cancer (5°), Debilitated in Capricorn (5°)
Love, beauty, luxury, art, spouse, vehicles, diamonds
Exalted in Pisces (27°), Debilitated in Virgo (27°)
Discipline, karma, longevity, delays, servants, iron, blue sapphire
Exalted in Libra (20°), Debilitated in Aries (20°)
Obsession, foreign, unconventional, sudden gains, illusion, hessonite
Strong in Taurus, Gemini, Virgo, Aquarius
Detachment, moksha, past karma, spiritual insight, cat's eye
Strong in Scorpio, Sagittarius, Pisces
विंशोत्तरी दशा प्रणाली प्रत्येक ग्रहाला विशिष्ट काल देते. एकूण चक्र 120 वर्षे. प्रारंभिक दशा जन्म वेळी चंद्राच्या नक्षत्राने निर्धारित होते.
कुल: 7+20+6+10+7+18+16+19+17 = 120 वर्ष
नवग्रह सर्व ज्योतिष विश्लेषणाचा आधार आहेत. कुंडलीत प्रत्येक ग्रह विशिष्ट राशी आणि नक्षत्रात स्थित असतो, जन्म क्षणाची अनोखी खगोलीय छाप बनवतो.
प्रत्येक नक्षत्र एक विशिष्ट ग्रह द्वारा शासित
ग्रह भावों और राशियों में कैसे स्थित होते हैं
वे भाव जिनमें ग्रह स्थित होते हैं और प्रभावित करते हैं
ग्रह काल जीवन में कैसे प्रकट होते हैं
ग्रहों द्वारा बनने वाले विशेष संयोग
आपकी चन्द्र राशि पर शनि का गोचर