Loading...
Loading...
विष्णुः (प्रह्लादरक्षकः)
हिरण्यकशिपुः स्वपुत्रं प्रह्लादं विष्णुभक्तेः कारणात् हन्तुम् अप्रयतत। तस्य भगिनी होलिका अग्निसुरक्षावरदानयुक्ता प्रह्लादं गृहीत्वा अग्नौ उपाविशत्। किन्तु होलिका दग्धा प्रह्लादः च सुरक्षितः।
सत्यस्य (प्रह्लादभक्तेः) असत्योपरि (हिरण्यकशिपोः अहङ्कारोपरि) विजयः।
पूर्वसन्ध्या: होलिकादहनम्। अग्रे दिने: रङ्गैः क्रीडतु। मित्रान् कुटुम्बं च मिलतु।
फाल्गुनपूर्णिमायां प्रदोषकालः (सूर्यास्तोत्तरसन्ध्याकालः) होलिकादहनस्य शुभकालः
अस्मिन् शुभे फाल्गुनपूर्णिमायां सर्वाशुभविनाशनार्थं दुष्टशक्तिनिवारणार्थं भक्तिविजयोत्सवार्थं (प्रह्लादस्य होलिकोपरि विजयः) श्रीनृसिंहकृपया होलिकादहनपूजनमहं करिष्ये।
गोमयोपलान् काष्ठखण्डान् शुष्कशाखाश्च सङ्कलयेत्। विवृतक्षेत्रे चितां रचयेत्, मध्ये काष्ठस्तम्भं प्रह्लादप्रतीकरूपेण स्थापयेत्। कार्पाससूत्रेण चितां वेष्टयेत्।
चितासमीपे जलकुम्भं स्थापयेत्। स्थालिकायां कुङ्कुमं अक्षतान् पुष्पाणि नारिकेलं चान्यां सामग्रीं सज्जयेत्।
दक्षिणहस्ते जलाक्षतान् गृहीत्वा तिथिस्थानहोलिकादहनप्रयोजनं वदेत् ततो जलं विसृजेत्।
होलिकाचितायाः त्रिवारं पञ्चवारं सप्तवारं वा प्रदक्षिणक्रमेण प्रदक्षिणां कुर्यात्, कुम्भात् अविच्छिन्नजलधारां सिञ्चन्। चितायां कुङ्कुमं लेपयेत् अक्षतांश्च समर्पयेत्।
प्रह्लादस्य अचलभक्तिकथां स्मरन् श्रीनृसिंहं रक्षार्थं प्रार्थयन् चितायां पुष्पमालां समर्पयेत्।
नरसिंह मन्त्र
ॐ उग्रं वीरं महाविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्। नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्योर्मृत्युं नमाम्यहम्॥
शुभप्रदोषमुहूर्ते चितां प्रज्वालयेत्। अग्नेः उत्थाने नृसिंहमन्त्रं होलिकादहनमन्त्रं च जपेत्। अग्निः अशुभदहनस्य सत्यविजयस्य च प्रतीकः।
होलिका दहन मन्त्र
असृक्पाभयसन्त्रस्तैः कृता त्वं होलि बालिशैः। अतस्त्वां पूजयिष्यामि भूते भूतिप्रदा भव॥
पवित्राग्नौ नवधान्यानि — गोधूमान् यवान् भर्जितचणकान् — सम्पूर्णनारिकेलं च समर्पयेत्। एतानि ऋतोः प्रथमोपजस्य देवार्पणानि।
कृताञ्जलिः श्रीनृसिंहं प्रह्लादं च प्रार्थयेत्: "यथा प्रह्लादः स्वभक्त्या रक्षितः तथा सर्वे भक्ताः दुष्टेभ्यो रक्षिताः भवन्तु।" प्रह्लादप्रार्थनां पठेत्।
प्रह्लाद प्रार्थना
ॐ नमो भगवते महासुदर्शनाय वैष्णवज्वराय। महाज्वालाय सर्वरक्षोघ्नाय सर्वभूतरक्षोघ्नाय। सर्वज्वरघ्नाय दह दह पच पच नाशय नाशय हुं फट् स्वाहा॥
अग्नेः शमने सति अङ्गारेषु नवधान्यानि (गोधूमशिलीमुखान् यवान्) भर्जयेत्। एतानि भर्जितधान्यानि प्रसादरूपेण कुटुम्बिनां प्रतिवेशिनां च मध्ये वितरेत्।
घृतदीपेन होलिकाग्नेः आरात्रिकं कुर्यात्। "आरती कुञ्जबिहारिणः" गायेत् — श्रीकृष्णस्य आरात्रिकम्, होलिकायाः दिव्यलीलोत्सवः।
सर्वेभ्यः उपस्थितेभ्यः गुजियामिष्टान्नानि भर्जितधान्यानि च प्रसादरूपेण वितरेत्। रक्षार्थं होलिकाग्नेः पवित्रभस्म (विभूतिम्) ललाटे लेपयेत्।
अग्रिमप्रातः (धूलिवन्दनम् / रङ्गपञ्चमी): परस्परं गुलालं प्राकृतिकवर्णांश्च लेपयेत्, नृत्येत्, वृन्दावने श्रीकृष्णस्य गोपीभिः सह लीलां स्मरन् होलिकागीतानि गायेत्। जलयन्त्रैः (पिचकारीभिः) रङ्गितजलेन च क्रीडेत्।
नरसिंह मन्त्र
ॐ उग्रं वीरं महाविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्। नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्योर्मृत्युं नमाम्यहम्॥
oṃ ugraṃ vīraṃ mahāviṣṇuṃ jvalantaṃ sarvatomukham | nṛsiṃhaṃ bhīṣaṇaṃ bhadraṃ mṛtyormṛtyuṃ namāmyaham ||
मैं भगवान नरसिंह को प्रणाम करता हूँ, जो उग्र, वीर, महाविष्णु, सर्वत्र ज्वलन्त, भयंकर फिर भी मंगलकारी — मृत्यु की भी मृत्यु हैं।
11x जपसङ्ख्याहोलिका दहन मन्त्र
असृक्पाभयसन्त्रस्तैः कृता त्वं होलि बालिशैः। अतस्त्वां पूजयिष्यामि भूते भूतिप्रदा भव॥
asṛkpābhayasantrastaiḥ kṛtā tvaṃ holi bāliśaiḥ | atastvaṃ pūjayiṣyāmi bhūte bhūtipradā bhava ||
हे होलिका, रक्तपान करने वाले राक्षसों से भयभीत बच्चों (भक्तों) ने तुम्हें रचा। इसलिए मैं तुम्हारी पूजा करता हूँ — हे भूत, हमें समृद्धि प्रदान करो।
प्रह्लाद प्रार्थना
ॐ नमो भगवते महासुदर्शनाय वैष्णवज्वराय। महाज्वालाय सर्वरक्षोघ्नाय सर्वभूतरक्षोघ्नाय। सर्वज्वरघ्नाय दह दह पच पच नाशय नाशय हुं फट् स्वाहा॥
oṃ namo bhagavate mahāsudarśanāya vaiṣṇavajvarāya | mahājvālāya sarvarakṣoghnāya sarvabhūtarakṣoghnāya | sarvajvaraghnāya daha daha paca paca nāśaya nāśaya huṃ phaṭ svāhā ||
महासुदर्शन (भगवान विष्णु के चक्र) को नमन, वैष्णव ज्वर, महाज्वाला, सभी राक्षसों के संहारक, सभी भूत-प्रेतों के नाशक, सभी ज्वरों के नाशक — दहन करो, पचा दो, नष्ट करो — हुं फट् स्वाहा!
नृसिंहकवचम्
त्रैलोक्यविजयाध्यायात् प्रभावशालि रक्षास्तोत्रम्। सर्वाशुभविरुद्धं दिव्यकवचं प्रददाति।
आरती कुंज बिहारी की श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥ गले में बैजन्ती माला, बजावे मुरली मधुर बाला। श्रवण में कुण्डल झलकाला, नन्द के आनन्द नन्दलाला। गगन सम अंग कान्ति काली, राधिका चमक रही आली। लतन में ठाढ़े बनमाली॥ आरती कुंज बिहारी की श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥ कानन में कुण्डल, मोर मुकुट पर मंद हँसे। तन छवि श्यामल, अंग विश्व में चन्दन लेपे। कस्तूरी तिलक ललार पर, सोहत आनन्द केसरी के। विजयी ब्रज में आनन्दकन्द के॥ आरती कुंज बिहारी की श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥ छप्पनभोग धरत नित जूठन तो ग्वालन सँग खात। अमर हों वे चरन छुवत हरि के, हस्तकमल से ग्रास उठात। उदर भरत हरि आप निछावर, गोपियन हित साँझ नचात। चरनामृत पीवत सब ही, मज्जन करत ब्रज के घात॥ आरती कुंज बिहारी की श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥ जहाँ ते प्रकट भई गंगा, सकल मल हरणी अंगा। स्मरण ते होत मोह भंगा, बसी मेरे हृदय में रंगा। श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की। आरती कुंज बिहारी की श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥ ॥ इति श्री कृष्ण आरती सम्पूर्णम् ॥
āratī kuñja bihārī kī śrī giridhara kṛṣṇa murārī kī || gale meṃ baijantī mālā, bajāve muralī madhura bālā | śravaṇa meṃ kuṇḍala jhalakālā, nanda ke ānanda nandalālā | gagana sama aṃga kānti kālī, rādhikā camaka rahī ālī | latana meṃ ṭhāḍhe banamālī || āratī kuñja bihārī kī śrī giridhara kṛṣṇa murārī kī || kānana meṃ kuṇḍala, mora mukuṭa para manda haṃse | tana chavi śyāmala, aṃga viśva meṃ candana lepe | kastūrī tilaka lalāra para, sohata ānanda kesarī ke | vijayī braja meṃ ānandakanda ke || āratī kuñja bihārī kī śrī giridhara kṛṣṇa murārī kī || chappanabhoga dharata nita jūṭhana to gvālana saṃga khāta | amara hoṃ ve carana chuvata hari ke, hastakamala se grāsa uṭhāta | udara bharata hari āpa nichāvara, gopīyana hita sāṃjha nacāta | caraṇāmṛta pīvata saba hī, majjana karata braja ke ghāta || āratī kuñja bihārī kī śrī giridhara kṛṣṇa murārī kī || jahāṃ te prakaṭa bhaī gaṃgā, sakala mala haraṇī aṃgā | smaraṇa te hota moha bhaṃgā, basī mere hṛdaya meṃ raṃgā | śrī giridhara kṛṣṇa murārī kī | āratī kuñja bihārī kī śrī giridhara kṛṣṇa murārī kī || || iti śrī kṛṣṇa āratī sampūrṇam ||
गुजिया (मधुरपूरिकाः), नारिकेलबर्फी, भर्जितधान्यानि (गोधूमशिलीमुखाः, यवाः, चणकाः), क्षीरमिष्टान्नानि, ऋतुफलानि च
सर्वाशुभनकारात्मकतानाशनम् (यथा होलिका दग्धा), दुष्टशक्तिभ्यो रक्षणम्, पर्यावरणशुद्धिः, अत्याचारोपरि भक्तिविजयोत्सवः, आनन्दबन्धुत्वेन वसन्तर्तुस्वागतं च