Loading...
Loading...
14મી સદીમાં સાયણે સૂર્યપ્રકાશનો વેગ જણાવ્યો — આધુનિક ગણતરીની નજીકનું મૂલ્ય
સાયણ (14મી સદી) વિજયનગર સામ્રાજ્યના પ્રસિદ્ધ વેદ ભાષ્યકાર. તેમના ઋગ્વેદ ભાષ્યમાં સૂર્યપ્રકાશનો વેગ દર્શાવતો એક શ્લોક છે.
Sayana, Rigveda-Samhita-Bhasya, on 1.50.4 (~1375 CE)
સંસ્કૃત શ્લોક: "યોજનાનાં સહસ્રે દ્વે દ્વે શતે દ્વે ચ યોજને / એકેન નિમિષાર્ધેન ક્રમણે નમોસ્તુતે"
અનુવાદ: "અર્ધ નિમેષમાં 2,202 યોજન કાપતી (સૂર્યપ્રકાશની) ગતિને નમસ્કાર"
1 યોજન = લગભગ 12.9 કિ.મી. (આર્યભટ્ટનું માપ). 2,202 યોજન/અર્ધ નિમેષ = લગભગ 2,97,578 કિ.મી./સેકન્ડ. આધુનિક પ્રકાશ વેગ: 2,99,792 કિ.મી./સેકન્ડ.
સાયણની ગણતરી 14મી સદીની, રોમરે 1676 માં યુરોપમાં પ્રથમ વખત પ્રકાશનો વેગ માપ્યો. ત્રણ સદી પહેલાં ભારતમાં આ આંકડો હતો.
In Favor
તરફેણમાં દલીલો: સંખ્યા આશ્ચર્યજનક રીતે સચોટ, યોજન/નિમેષ એકમો સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત.
Against
વિરુદ્ધ દલીલો: સાયણ ખગોળશાસ્ત્રી ન હતા, તે વેદ ભાષ્યકાર હતા. આ સંખ્યા સંયોગથી મળી હોઈ શકે.
Our Assessment
ગમે તે સાચું હોય, આ સંખ્યાની ચોક્કસતા (99.3%) નોંધપાત્ર.
રોમર (1676) એ પ્રકાશનો વેગ 2,14,000 કિ.મી./સેકન્ડ આંક્યો — 29% ઓછો. સાયણનો આંકડો રોમર કરતાં ઘણો વધુ સચોટ!
સાયણનો આંકડો વિવાદાસ્પદ હોવા છતાં, આ વૈદિક પરંપરામાં ખગોળીય જ્ઞાનની ઊંડાઈ દર્શાવે છે.